Antygona - opracowanie
      Antygona | inne lektury | kontakt | reklama | Wersja mobilna
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   


Czas i miejsca akcji w „Antygonie”

Akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia przed pałacem królewskim w Tebach, a rozpoczyna przed świtem. O czasie tragedii wnioskować można na podstawie pieśni parodosowej Chóru, który wykonuje hymn pochwalny na cześć wschodzącego słońca:

„O słońca grocie, coś jasno znów Tebom
Błysnął po trudach i znoju,
Złote dnia oko, przyświecasz ty niebom (...)
Witaj! (...)”

Uprzednio, w Prologosie, ukazana jest Antygona namawiająca siostrę do pochówku zwłok brata - Polinejkesa, który poległ podczas starcia z Eteoklesem. Wiadomo również, że walka niedawno się skończyła, o czym wspomin... więcej

* * *


Konflikt tragiczny w „Antygonie” Sofoklesa

Dzieło Sofoklesa nawiązuje do mitu o rodzie Labdakidów i jest kontynuacją tragicznej historii. W „Antygonie” poznajemy tylko dwoje z czwórki rodzeństwa – potomków Edypa: tytułową Antygonę i jej młodszą siostrę Ismenę. Bracia: Eteokles i Polinejkes wskazani są jako nieżyjący pretendenci do królewskiej korony. Polegli w walce o władzę. Ich śmierć stanowi punkt wyjścia i pretekst do zilustrowania konfliktów – sprzecznych prawd: pomiędzy tym, co boskie a tym, co ludzkie (prawa pisane i niepisane - obyczajowe), rozumem a uczuciami, dobrem jednostki a dobrem społecznym, wolą, ... więcej

* * *

Konflikt między tym, co boskie a tym co, ludzkie

Antytezę (różnicę) stanowi podwójne prawo: reguły ustanowione przez człowieka, który żąda, by były akceptowane przez lud (Kreon) i normy obyczajowe wpisane w świętą tradycję, przestrzegane od zawsze, bo wiążące się z wierzeniami (prawa boskie).

Kreon to prawodawca i egzekutor praw – król. Po wygaśnięciu męskiej linii Labdakidów (śmierć Edypa, a później Polinejkesa i Eteoklesa) oraz jako bratu Jokasty (wdowy po Edypie) jemu należy się tron:

„ (...)władzę i tron ten objąłem,
Który mi z prawa po zmarłych przypada.”

Zakaz, który wydaje nie jest okrutnym kapryse... więcej

* * *

Konflikt miedzy jednostką a społeczeństwem w „Antygonie”

Kreon jako głowa państwa ma obowiązek stanowienia prawa. Na tym polu pragnie zbudować swój autorytet. Deklaruje rządzić sprawiedliwie, kierować się dobrem ogółu oraz przychylać do decyzji społeczeństwa:

„Że nasze szczęście w szczęściu miasta leży
I jego dobro przyjaciół ma raić (w znaczeniu radować – cieszyć)
Przez te zasady podnoszę to miasto (...)”

Dlatego wydaje mu się racjonalne, że obrońca miasta zostanie pogrzebany z honorami, zaś nieprzyjaciel – pozbawiony czci, a jego ciało porzucone.

W momencie, gdy dowiaduje się o przestępstwie Antygony –... więcej

* * *

Prawda rozumu a prawdy uczucia w „Antygonie”

Każde państwo – to organizacja. By mogło właściwie funkcjonować niezbędna jest logika i zdrowy rozsądek. Człowiek oddany całkowicie idei państwa musi być intelektualistą, rzecznikiem rozumu. Kreon jawi się jako „wcielenie” czystego racjonalizmu. Jego bezwzględność, a nawet okrucieństwo nie wynikają z gniewu, czy zapalczywości, ale z bezwzględnej i zimnej konsekwencji rozumowania.

O udział w zakazanym pogrzebie podejrzewa również Ismenę (jest przecież siostrą Antygony i Polinejkesa), na nią pochopnie wydaje wyrok, ale po upomnieniu Przodownika Chóru, dochodzi do głosu jego ro... więcej

* * *

Motywy literackie w „Antygonie” Sofoklesa

Motyw miłości

Miłość ukazaną w „Antygonie” można rozpatrywać dwojako: jako wszechpotężne uczucie będące motorem działań bohaterów, ale jednocześnie prowadzące do ich zguby. Zarówno Antygona, jak i Hajmon kochali tak silnie, że postanowili ponieść ofiarę ze swojego życia, choć każde w innym rozumieniu:
„Miłości – ni bóg nie ujdzie przed twoim nawałem”

Hajmon nie wyobrażał sobie dalszego życia bez ukochanej i tak jak ona popełnił samobójstwo. Antygona kierowała się sercem (miłością do brata) i nie mogła postąpić wbrew temu, co czuła. Godziłoby to w je... więcej

* * *

Pochodzenie i rozwój dramatu antycznego

Według „Poetyki” Arystotelesa (IV w. p.n.e.) źródeł dramatu antycznego - tragedii greckiej należy doszukiwać się w dytyrambie i dramacie satyrowym.

Dytyramb – był odmianą liryki chóralnej, związanej początkowo z kultem boga Dionizosa i obrzędowymi pieśniami układanymi na jego cześć. Wykonywał je zazwyczaj chór złożony z pięćdziesięciu osób. W V w. p.n.e. nastąpiło przekształcenie dytyrambu. Treść narracyjna ustąpiła miejsca muzyce i to ona zaczęła odgrywać najważniejszą rolę.

Nie bez znaczenia jest tu postać Ariona z Mentymny – poety i... więcej

* * *

Cechy tragedii antycznej

W VI rozdziale „Poetyki” Arystoteles utworzył i zdefiniował jedną z podstawowych kategorii tragedii – katharsis. Dzieło antyczne miało oddziaływać na odbiorcę: wzbudzić u widza litość i trwogę, a przez to „oczyścić” go wewnętrznie, tak, by rozładował tkwiące w nim emocje, a co za tym idzie, stał się lepszym człowiekiem, zrozumiał tajemnicę losu i pogodził się z nią.

Klasyczne reguły a dramat szekspirowski
Klasyczne reguły stanowiące o charakterze dramatu antycznego i tragedii greckiej złamał Wiliam Szekspir – twórca dramatu nowoży... więcej

* * *

Kompozycja i konstrukcja dramatu antycznego

Kompozycja dramatu antycznego

Ekspozycja – wprowadzenie poprzedzające akcję, zarysowanie głównego wątku, przedstawienie bohaterów;

Węzeł dramatyczny – pojawienie się problemu; rozwój akcji;

Perypetia – działanie bohatera zmierzające do rozwiązania problemu, stopniowa zmiana przebiegu akcji, „dozowanie” napięcia;

Punkt kulminacyjny – przełom w wydarzeniach, moment zwrotny, najwyższy poziom napięcia emocjonalnego;

Rozwiązanie akcji – dramatyczne zakończenie losów bohaterów (katastrofa) – w przypadku tragedii, w wypadku komedii... więcej

* * *

„Antygona” jako tragedia antyczna

Sofokles w swoim utworze zastosował całkowicie schemat tragedii greckiej, zarówno w kwestii kompozycji, jak i konstrukcji. Dostosował dzieło do „poetycznych” reguł: zasady trzech jedności, decorum, zasady trzech aktorów, a tematykę zaczerpnął z mitów – mit o rodzie Labdakidów.

Na scenie nie występuje więcej niż trzech aktorów (prócz Chóru i Przodownika) np. Antygona, Kreon, Ismena (epejsodion II). Język postaci jest zindywidualizowany, pełen patosu i powagi (tak, jak powinno być w tragedii). Partie Kreona są wywodami i argumentami władcy, postacie wyrażają się adekwat... więcej

* * *

Teatr grecki

Teatr grecki wywodzi się z obrzędów ku czci boga Dionizosa. U południowo – wschodniego stoku ateńskiego Akropolu, w świętym okręgu Dionizosa, gromadziły się tłumy, dla których uczestnictwo w widowiskach było niecodziennym wydarzeniem. Obecnie można oglądać odkopany w XIX wieku kuty w kamieniu teatr. Mógł on pomieścić nawet około piętnastu tysięcy widzów, a wybudowano go w II połowie IV w. p.n.e.

Wcześniej sztuki teatralne wystawiano na agorze – głównym palcu miasta, rynku, na prowizorycznie wzniesionych konstrukcjach drewnianych, ale źródła historyczne notują, że w latach ... więcej

* * *

Interpretacje sceniczne „Antygony” (przykłady)

Starożytna tragedia grecka wchodziła na sceny europejskie od czasów renesansu. Przybierała wówczas kształt słowno – muzycznego widowiska, co w efekcie zaowocowało licznymi operami. Opera przeżyła wtedy swój rozkwit.

Operowe „wersje” Antygony

Twórczość muzyczna czerpała z antyku, a tematyka tebańska nie pozostawała w tym przypadku bez echa. W XVIII wieku poświęcono Antygonie ponad dwadzieścia oper, ale tylko kilka zapisało się w dziejach dramatu muzycznego. Pierwsze reinterpretacje muzyczne nosiły zwykle w tytule imię Kreona np. „Kreon” z 1690 roku ko... więcej

* * *

„Antygony” różne – reminiscencje: przekłady, kontynuacje i nawiązania...

Do dzieła Sofoklesa nawiązywali również twórcy starożytnego Rzymu np. tragik epoki republikańskiej Lucjusz Akcjusz (170 – do ok.86 r. p.n.e.). Stworzył on dzieło „Antigone”, którego zachowały się tylko niewielkie fragmenty. W spuściźnie Seneki – tragediopisarza (ok. 4 r. p.n.e. – 68 n.e.) wyróżniają się zachowane we fragmentach „Fenicjanki”. Przypominają one utwór Eurypidesa o tym samym tytule, ale nie stanowią pełnego dramatu, są to raczej sceny kojarzone z retorycznymi deklamacjami, wśród których wyróżnia się obszerny dialog ... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Antygony”

Odmowa pomocy Antygonie – argumenty Ismeny

„Baczyć to trzeba, że my przecie słabe,
Do walk z mężczyzną niezdolne niewiasty;
Że nam ulegać silniejszemu należy,
Tych słuchać, nawet i sroższych rozkazów.” (prologos)

Decyzja Antygony – argumenty

„Ja ci nie każę niczego, ni choćbyś
Pomóc mi chciała, wdzięczne by mi było,
Lecz stój przy twojej myśli, a ja brata
Pogrzebią sama, potem zginę z chlubą.
Niechaj się z bratam z mym kochanym w śmierci
Po świętej zbrodni. A dłużej mi zmarłym
Miłą być trzeba niż ziemi mieszkańcom,
Bo tam zostan... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Antygony”

1. Spotkanie Antygony z Ismeną – odmowa udziału w „zakazanym” pogrzebie brata.

2. Dialog Kreona z Chórem tebańskich Starców – ideologia władzy i egzekwowania prawa.

3. Wiadomość o złamaniu rozkazu króla.

4. Antygona przed obliczem władcy – zarzuty Kreona.

5. Wezwanie Ismeny i oskarżenie jej o „współudział” w pochówku.

6. Tymczasowy „areszt” sióstr – przymusowe zatrzymanie w pałacu.

7. Rozmowa Hajmona z ojcem – „słowna” walka o narzeczoną.

8. Wyrok na Antygonę.

9. Droga Antygony do miejsca kaźni (Lament).

10. Spotkanie Kreona ... więcej

* * *

Bibliografia

Literatura przedmiotowa:

1. Sofokles, Antygona, przeł. Kazimierz Morawski, oprac. S. Srebrny i J. Łanowski, wydawnictwo: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.

Literatura podmiotowa:

1. Adamczyk M., Chrząstowska B., Pokrzywniak J. T., Starożytność – Oświecenie. Podręcznik literatury dla klasy I szkoły średniej, Warszawa 1998.

2. Cytowska M., Szelest H., Literatura grecka i rzymska w zarysie, Warszawa 1981.

3. Hanczakowski M., Starożytność [ w:] Epoki literackie. Od antyku do współczesności, Bielsko – Biała 2003.

4. Myrcik K. Król Edyp So... więcej

* * *

Sofokles - twórczość

Sofokles był najpopularniejszym pisarzem swego czasu, epoki „złotego wieku” Aten. Dwadzieścia cztery razy zwyciężał Dionizje, w tym osiemnaście razy zajął pierwsze miejsce (nigdy nie schodził poniżej drugiego).

Burt pisze: „W dionizyjskich rywalizacjach Sofokles zastąpił połączone ze sobą tragedie Ajschylosa odrębnymi sztukami na rozmaite tematy, kładąc nacisk na intensywność i jedność dramatycznego oddziaływania; stworzył tym samym wzór podjęty następnie przez nowożytny dramat zachodni. Jeśli Ajschylosowi przypisujemy odkrycie poetyckich i emocjonalnych możliwości tragedi... więcej

* * *





Tagi: